Het wonder van de voortijdige genezing

Het wonder van de voortijdige genezing

Dit thema behandelt het fenomeen van de voortijdige genezing, het feit dat cliënten al opknappen voordat er ook maar één psychotherapeutisch woord is gewisseld: 14 procent ‘geneest’ zelfs voor aanvang van de psychotherapie. Blijkbaar gaat het hier niet om cliënten die op een wachtlijst zijn geplaatst want bekend is dat plaatsing op een wachtlijst tot verslechtering leidt. Het betreft hier cliënten die zich aanmelden voor psychotherapie en daadwerkelijk een datum en tijd hebben gekregen voor het eerste gesprek, waarna de genezing intreedt. Deze voortijdige genezing, zonder daadwerkelijke therapie maar wél met een eerste afspraak, is de moeite van het bestuderen waard.

Het is niet raar wanneer iets ineens, in een oogwenk, verandert. Ik citeer Floris Bakels die in 1977 een buitengewoon boek schreef over zijn ervaringen in de Duitse gevangenissen en concentratiekampen:

“De hiel

De hiel van mijn rechtervoet, omwikkeld met een lomp in een houten klepper, begint al gauw onuitsprekelijk pijn te doen. De pijn is drie dagen geleden begonnen, maar nu wordt de hiel met elke stap een witgloeiende vuurklomp. Het is niet mogelijk met deze hiel te lopen, maar ik loop ermee omdat de Kruislieveheer, die bij een boerderij naast de weg naar het werk staat, mij gezegd heeft door te gaan met lopen.

Ergens boven op een heuvelkam, in een oostelijke sneeuwjacht, begint de pijn in de hiel luider te spreken dan de Kruislieveheer. Ik hoor zacht hondegejammer, uit mij afkomstig. Naast mij loopt Van der Sande, de man die mij vertelde na zijn bevrijding een auto met wit stuurwiel te begeren. Hij is een armzalige zak vol beenderen, het gezicht in witheid de sneeuw nabijkomend. Hij moet mij helpen, want ik kan nog vijf, nog vier, nog drie stappen doen, en dan zal ik vallen, en achteraan tiert de ss met een hond …nog twee stappen, nog één stap….Uit de verte een fluistering:’Help me, steun me, ik kán niet meer.’ Het is Van der Sande, die bijna valt. Met mijn linkerhand omvat ik het bot van zijn bovenarm vlak onder de oksel en stuw hem voort.

Mijn rechterhiel functioneert als de linkerhiel; de pijn is afwezig, een hete tinteling blijft over, wij lopen samen verder. Bereiken de arbeidsplaats. Werken tien uur. Lopen terug.

Dit was een rechtstreekse bemoeienis van de God wiens bestaan soms ontkend wordt”. (schuinschrift van F.B. Bakels)

(Floris B. Bakels (1977) Nacht und Nebel, Mijn verhaal uit Duitse gevangenissen en concentratiekampen. Elsevier Amsterdam pp 213-4)

Dit is, om de schrijver recht te doen, het complete fragment. Ik citeer dit fragment vanwege de plotselinge intredende verandering, dát is het punt dat ik wil maken. Ik geef ook een voorbeeld uit mijn eigen biografie:

“Het is 1983. De pijn in mijn enkel is niet uit te houden, inderdaad onuitsprekelijk en een witgloeiende vuurklomp. Ik hoef gelukkig niet te lopen voor mijn leven. Ik mag rustig zitten en hoef niet te werken, maar ook zittend en met name ’s nachts is de botpijn voor mij vrijwel niet te verdragen. Ik heb te horen gekregen dat er op de röntgenfoto een “oplichting” in het bot zichtbaar is, de huisarts heeft mij verontrust gebeld, ik moet naar het ziekenhuis. Het wordt mij in de loop van die week heel duidelijk hoeveel pijn mijn lichaam mij kan geven, en bovendien ben ik bang voor wat er in dat ziekenhuis gaat komen. Het duurt een week van helse pijnen voor ik er terecht kan. Ik kan nu niet meer lopen, ook niet met een stok. Ik geraak in het ziekenhuis en de orthopeed kijkt naar de foto. Hij reageert laconiek, hij kent dat plaatje wel, hij blijkt bezig in het onderwerp te promoveren, het is een goedaardige want scherp omlijnde beenmergontsteking, een osteomyelitis, die geopereerd kan worden, over enkele weken. Mijn rechterbeen functioneert nu als de linker, de pijn is weg, er blijft een warme tinteling over. Ik kan weer lopen. Ik word inderdaad enkele weken later twee keer geopereerd en de mergonsteking wordt weggenomen”.

Plotselinge verbetering is zeker een feit, zou ik zeggen op grond van deze twee beschrijvingen van gebeurtenissen. Bovendien lijkt het mij toe dat het fenomeen van de voortijdige genezing een goede weerlegging is van de opvatting dat psychotherapie zou werken door ‘het veranderen van […] gedrag, cognities, emoties en/of persoonskenmerken in de richting die door de betrokkenen wenselijk wordt geacht’, zoals in het Leerboek Psychotherapie wordt volgehouden. Dat is in ieder geval bij de zich voortijdig afmeldende cliënt niet aan de orde. Hij heeft immers niet meer gedaan dan zich aan te melden met een klacht en hij heeft een afspraak gekregen voor een eerste gesprek hierover. Het kan dus niet zijn dat analyses of andere bemoeienissen van een therapeurt hun werk hebben gedaan. En toch is er verandering opgetreden. Naar mijn oordeel ondersteunt dit feit mijn opvatting dat analyseren geen werkzame methode van psychotherapie is, of wijst het in ieder geval op zijn minst op het bestaan van meerdere wegen naar Rome. Maar keren wij terug naar de voortijdige genezing.

Er wordt nog wel eens gesuggereerd dat “iedereen”  een psychotherapiegesprek kan voeren. Want ook goede vrienden, fijne buren, betrokken neven en nichten, barkeepers, kappers, reisleiders en nog vele anderen als ze er hun best voor doen kunnen heel empathisch luisteren en meedenken. Dat kan best zo zijn, maar mensen die dit beweren en daarmee het gesprek met een psychotherapeut van zijn mysterie ontdoen zien een heel belangrijke omstandigheid over het hoofd: hoe goed mijn buurman, vriend, neef, nicht, barkeeper, kapper, reisleider ook is in het voeren van zulke gesprekken en zelfs wanneer een van dezen of zij allemaal zelf toevallig psychotherapeut zouden zijn – gelukkig is dat niet het geval – dan nog ontbreekt in dat gesprek tussen dit empathische medemens en mij de juiste context om zo’n gesprek te voeren: het is gewoon een gesprek met de buurman, met de kapper of met de barkeeper in de context van het leven van alledag, in de context van onze leefwereld. We moeten vaststellen dat de voortijdig genezende cliënt zich niet alleen heeft aangemeld voor een gesprek met iemand die therapeut is, maar in één moeite door en tegelijkertijd voor een gesprek met een psychotherapeut in de context van een psychotherapie-relatie. Bedenk dat er nog helemaal geen contact met een therapeut is geweest. Er is slechts het vooruitzicht van het contact met een therapeut in de context van een psychotherapie-relatie. Het feit dat er een gesprek gaat plaatsvinden met een psychotherapeut in de context van een psychotherapie-relatie is blijkbaar voldoende om tot een voortijdige genezing te geraken.

Bij de bespreking van het nut van het doen van RCT’s voor Psychotherapie (zie Werkzaamheid van Psychotherapie, elders op de site) doe ik de suggestie om de psychotherapie-relatie als een primitieve term te zien, als een zaak die je niet verder kunt analyseren zonder in een andere discourse terecht te komen. In een vergelijking: als je water analyseert in H2O zit je ineens in de discourse van de scheikunde en niet langer in onze dagelijkse leefwereld waar we theewater en geen H2O opzetten. Het fenomeen van de voortijdige genezing werpt enig licht op mijn opvatting dat een psychotherapie-relatie kan worden gezien als een primitieve term: de cliënt meldt zich aan en krijgt een afspraak voor een psychotherapiegesprek in de hiervoor geëigende context. Deze afspraak in deze context, dat is voor de cliënt een primitief gegeven, en dat feit op zichzelf leidt toch al tot verbetering. Het was voor déze cliënt in ieder geval niet nodig om meer te weten dan dat hij een afspraak had, en dus dat de psychotherapie-context hem ook daadwerkelijk wordt aangeboden als hij daar gebruik van gaat maken.  

Mij lijkt dat dit inzicht tegelijkertijd een verklaring oplevert voor het feit dat wachtlijsten desastreus werken: met een wachtlijst wordt er aan de cliënt géén gesprek in de context van een psychotherapie-relatie aangeboden. En daarmee is er in zijn leefwereld een nieuw feit tot stand gekomen: het is nu namelijk een feit dat hem een psychotherapie-gesprek in een psychotherapie-context wordt ontzegd.  

Laat een reactie achter


Je kunt een reactie achterlaten door je eerst eenmalig te registreren.

Als je al een account hebt kun je hier inloggen.